Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat

Historia Głuchoniemców sięga XIV wieku. Od średniowiecza zachodni koloniści integrowali się z ludnością polską. Tak powstała społeczność zwana od XVII wieku Głuchoniemcami, która w XX wieku padła ofiarą konfliktu polsko-niemieckiego. Zapomniana na dekady głuchoniemiecka Atlantyda powróciła. Tom I monografii Głuchoniemcy w historii kulturze Karpat przedstawia ich historię od XIV wieku, biografię etnonimu i choronimu, położenie, granice i charakterystykę geograficzną Głuchoniemiec oraz niemieckie ślady w głuchoniemieckiej toponimii. Tom II analizuje tożsamość, język, antroponimię oraz materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe Głuchoniemców. To pierwsza praca zgłębiająca temat Głuchoniemców w całej jego złożoności.

******

Walddeutsche in der Geschichte und Kultur der Karpaten

Die Geschichte der Walddeutschen reicht bis ins 14. Jahrhundert zurück. Seit dem Mittelalter integrierten sich westliche Kolonisten in die polnische Bevölkerung. So entstand eine Gemeinschaft, die seit dem 17. Jahrhundert Walddeutsche genannt wird und im 20. Jahrhundert dem deutsch-polnischen Konflikt zum Opfer fiel. Das für Jahrzehnte in Vergessenheit geratene walddeutsche Atlantis ist wieder aufgetaucht. Der erste Band der Monografie Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat (Walddeutsche in der Geschichte und Kultur der Karpaten) behandelt die Geschichte der Walddeutschen seit dem 14. Jahrhundert, die Entwicklung des Ethnonyms und des Choronyms, die Lage, die Reichweite und die geografische Beschaffenheit des walddeutschen Gebiets sowie deutsche Spuren in der walddeutschen Toponymie. Im zweiten Band werden die Identität, die Sprache, die Anthroponymie sowie das materielle und immaterielle Kulturerbe der Walddeutschen analysiert. Die vorliegende Arbeit ist die erste, die das Thema der Walddeutschen in seiner ganzen Komplexität eingehend behandelt.

Schlüsselwörter: Walddeutsche, polnische ethnografische Gruppen, Grenzgebiet, Karpaten, Kleinpolen, Rotruthenien, Schmelztiegel der Kulturen

Oto przed nami Głuchoniemców historia niemal totalna, sięgająca niezwykle pomysłowych ujęć, jakże nieraz odległych a niespodziewanie bliskich tradycyjnej historii. Zaszczyt to dla mnie zrecenzować „pierwszą monografię naukową poświęconą Głuchoniemcom”, migracyjnego fenomenu polsko-niemieckiej integracji społecznej trwającej blisko 700 lat, co przekłada się na 24 pokolenia ludzkie. Zaszczyt, gdyż zawsze doceniam projekty mierzące wyżej i dalej niż tradycyjna historiografia, szukające niejasnych jeszcze, ale niebanalnych styków interdyscyplinarnych. Pozwala to zadawać wciąż nowe pytania naszej ludzkiej przeszłości.
Z recenzji dr. hab. Mateusza Wyżgi, prof. UKEN

Redaktorzy tej pozycji zadali sobie trud, aby pod wspólnym tytułem (projektem) zgromadzić liczne grono specjalistów z nauk humanistycznych, by przedstawić w przemyślany, harmonijny sposób przeróżne aspekty kultury głuchoniemieckiej. I to nie tylko kompetencja autorów jest atutem tej książki, lecz także sposób przedstawienia całości. Jako uważny czytelnik muszę stwierdzić, że lektura tego dzieła jest wciągająca i pasjonująca. Podczas czytania nasuwają się pytania, co dalej, co jeszcze można powiedzieć o Głuchoniemcach jako głównych bohaterach recenzowanej pozycji książkowej.
Z recenzji prof. dr. hab. Jacka Jana Pawlika SVD

Książkę wyróżnia jej śmiałość i odwaga badawcza, chcąca wyprzedzać swoją epokę, łaknąca zmiany formy po to, by zyskać więcej kontekstów i tropów, skojarzeń, metafor, odgruzować zapomnienie ludzi żywych, naszych sąsiadów, rodaków i współobywateli, zarazem nośników swojej własnej, nieuświadomionej albo przemilczanej przeszłości. Dawno nie czytałem tak mądrej, ciekawej i odkrywczej książki. Chociaż to zbiór artykułów, to dobranych z sercem i z bardzo dobrym pomysłem. Zdaje się, że Autorki i Autorzy poczuli ten właśnie flow, który sprawia że szczątki po przeszłości – bo mamy na ogół szczątki rujnującej działalności czasu i niepamięci – pozwalają się sklejać w pasma narracji.
Z recenzji dr. hab. Mateusza Wyżgi, prof. UKEN

Podejmowany w recenzowanej pozycji książkowej temat jest nowatorski w tym względzie, że nie stanowił on przedmiotu badań naukowych przynajmniej w ostatnim półwieczu, zaś nigdy tak kompleksowo i interdyscyplinarnie. Bardzo istotne dla wartości przedstawionych wyników badań było sięgnięcie do źródeł, szczególnie do ksiąg sądowniczych i parafialnych kronik.
Z recenzji prof. dr. hab. Jacka Jana Pawlika SVD