Polacy na Ukrainie od Powstania Styczniowego do XXI wieku. Tom 2. Od pamięci do tożsamości

Tom II serii "Polacy na Ukrainie" poświęcony jest zagadnieniu tożsamości polskiej społeczności na Ukrainie, ukazanej w perspektywie językowej, historycznej, kulturowej i biograficznej. Publikacja prezentuje wyniki badań polskich i ukraińskich naukowców, którzy analizują zarówno współczesne formy funkcjonowania polskości, jak i procesy historyczne kształtujące losy Polaków na ziemiach ukraińskich.

Szczególne miejsce zajmują studia poświęcone edukacji i nauczaniu języka polskiego. Autorzy przedstawiają działalność ośrodków akademickich i polonistycznych w Kamieńcu Podolskim, Lwowie, Iwano-Frankiwsku i Czerniowcach, a także omawiają wyzwania związane z podtrzymywaniem języka oraz kultury polskiej w warunkach współczesnej Ukrainy. Ważnym kontekstem rozważań są również doświadczenia społeczności polskich w czasie trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz działania podejmowane na rzecz zachowania ciągłości edukacji i życia kulturalnego.

Tom zawiera również bogaty blok studiów historycznych obejmujących dzieje Polaków na Ukrainie od XIX wieku po okres sowiecki. Autorzy podejmują problematykę aktywności społecznej i politycznej, funkcjonowania szkolnictwa, polityki władz carskich wobec ludności polskiej oraz przemian zachodzących pod wpływem sowietyzacji. Ukazane zostały zarówno mechanizmy represji i asymilacji, jak i sposoby zachowania odrębności narodowej oraz kulturowej.

Uzupełnieniem tomu są studia biograficzne, prezentujące losy osób związanych z polskim dziedzictwem na Ukrainie. Dzięki wykorzystaniu materiałów archiwalnych, korespondencji i świadectw osobistych publikacja przybliża indywidualne doświadczenia, które współtworzą historię polskiej obecności na tych ziemiach. Książka stanowi ważny głos w badaniach nad relacjami polsko-ukraińskimi oraz nad rolą pamięci i tożsamości w życiu współczesnych społeczności polskich poza granicami kraju.

W zamyśle redaktorki naukowej tomu większość tekstów poświęcona jest zagadnie niom szeroko pojętej tożsamości i pamięci historycznej Polaków na ziemiach obecnej Ukrainy. Tom jest dobry merytorycznie i dotyczy problematyki, która jest niedostatecz nie obecna w dotychczasowej literaturze naukowej.
Dr hab., prof. ucz. Maciej Krotofil, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Pomimo prac poświęconych XIX i XX-wiecznym dziejom społeczności polskiej na Ukra inie (chociażby znakomitej 19-tomowej edycji źródłowej „Polacy na Ukrainie” pod red. Stanisława Stępnia), kwestia ta nie jest w sposób wyczerpujący zbadana, tak w histo riografii polskiej jak i ukraińskiej. Dlatego z uznaniem należy przyjąć kolejną inicjatywę Studium Europy Wschodniej UW.
Dr hab., prof. ucz. Olha Morozova, Uniwersytet Warszawski

Publikacja ma charakter nowatorski. Znajdzie ona zainteresowanie nie tylko w krę gach naukowych, ale także szerszych kręgach społeczeństwa polskiego, a nawet ukraińskiego, zainteresowanych przeszłością wieloetnicznego dziedzictwa kulturo wego oraz stosunkami polsko-ukraińskimi na przestrzeni od połowy XIX do pierw szych dziesięcioleci XXI wieku.
Dr hab., prof. ucz. Stanisław Stępień, Południowo-Wschodni Instytut Naukowy w Przemyślu

Patrząc z punktu widzenia historyka, musze stwierdzić, że artykuły z Działu „w kręgu tożsamości językowej” pozwalają zapoznać się z historią polonistyki i edukacji poloni stycznej w różnych uczelniach i regionach Ukrainy. Teksty z dwóch pozostałych części, oparte na źródłach archiwalnych, mało znanych i dotąd nie wykorzystywanych, posia dają wysoką wartość poznawczą i merytoryczną.
Prof. dr hab. Mirosław Szumiło, Instytut Historii UMCS