Instytut Wschodni w Warszawie 1925–1939

Monografia została poświęcona historii, działalności i znaczeniu przedwojennego Instytutu Wschodniego w Warszawie – kluczowej polskiej placówki społeczno-naukowej i politycznej okresu międzywojennego. Opisuje początki oraz organizację Instytutu powołanego w drugiej połowie lat 20. XX wieku w Warszawie. Przedstawia rolę instytutu w badaniach nad Wschodem (w tym początki polskiej sowietologii) oraz jego zaangażowanie w budowanie relacji z narodami ościennymi i mniejszościami. Ukazuje powiązania i aktywność placówki w ramach tzw. prometeizmu – międzywojennej inicjatywy politycznej, wspierającej ruchy narodowowyzwoleńcze narodów zniewolonych przez Rosję Sowiecką (np. z Kaukazu czy Ukrainy). Przybliża sylwetki twórców, badaczy i pracowników instytucji działających na rzecz bezpieczeństwa i polityki wschodniej II Rzeczypospolitej.

Lektura pracy pozwala na poznanie mało znanej w gruncie rzeczy aktywności pol¬skiej inteligencji, która od końca XIX w. prowadziła imponującą działalność, jej głów¬ny cel był wymierzony w rosyjski imperializm. Daty istnienia Instytutu Wschodniego to 1925–1939, ale należy mieć świadomość, że aktywność wielu osób z nim związa¬nych miała początek daleko wcześniej. Wynikało to z faktu, że Polacy byli szeroko obecni na ogromnych obszarach Imperium.
Dr hab. Renata Król-Mazur, Uniwersytet Jagielloński

Książką jest nie tylko monografią, ale też rozbudowanym leksykonem, skarbnicą informacji, życiorysów działaczy prometejskich (niepodległościowych), polityki pro¬metejskiej i wywiadu II Rzeczypospolitej. Instytut bowiem, choć został utworzony i funkcjonował jako placówka dydaktyczno-naukowa, realizował istotne zadania polityczne, był zapleczem kadrowym i analitycznym polskiej polityki wschodniej, zwłaszcza jej ukierunkowania prometejskiego.
Prof. zw. Wojciech Materski, Instytut Studiów Politycznych PAN

We wstępie Autor trafnie zacytował Memoriał Korwin-Pawłowskiego i Siedleckiego: „Obowiązkiem Polski jest mieć oczy zwrócone na Wschód, gdyż przebieg wypadków na Wschodzie zawsze potężnie ważył na naszych losach. Układ stosunków ekono¬micznych, rozciągłość granicy lądowej i wiele innych przyczyn wpływa, że utrzymanie niepodległości w dużej mierze zależy od przebiegu wypadków na Wschodzie Europy i w Azji”. Myśl wyrażona 100 lat temu pozostaje aktualna do dziś. Imperialne ambicje Rosji nadal żyją i urzeczywistniają się poprzez dążenie do kontroli nad Europą Środko¬wo-Wschodnią.
Prof. Walentyna Piskun, Instytut Ukraińskiej archeografii i studiów źródłoznawczych NAN Ukrainy

Sprawy gruzińskie występują w książce szeroko. Autor zacytował m.in. fragment rozkazu ppłk. Schaetzla w sprawie przyjęcia oficerów gruzińskich do Wojska Polskiego: „…winna przyświecać zasada, iż głównym celem szkolenia Gruzinów w szkołach wojskowych w Polsce jest umożliwienie wytworzenia z nich kadr instruktorskich dla przyszłej armii gruzińskiej, walczącej przeciwko Sowietom…”. Ale w książce zawarte są także informacje o działalności na Dalekim Wschodzie, w Harbinie. Istniała tam duża kolonia gruzińska, z którą współpracował Instytut. W pewnym okresie Klubem „Prometeusz” w Harbinie kierował Gruzin Giorgi Baramidze, a prezesem harbińskiego „Prometeusza” wybrano ukraińskiego publicystę Iwana Swita.
Prof. Micheil Bachtadze, Państwowy Uniwersytet im. Iw. Dżawachiszwili w Tbilisi

Dr Ireneusz Piotr Maj – doktor nauk humanistycznych w zakresie historii (2006), adiunkt w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w zagadnieniach polskiej polityki wschodniej, szczególnie dziejami ruchu prometejskiego w II Rzeczpospolitej. Autor pierwszej monografii poświęconej Instytutowi Wschodniemu w Warszawie (2007).