Rozważania o powieści: od pani de Lafayette do markiza de Sade (EBOOK)

Publikacja została przygotowana jako hołd w 50. rocznicę śmierci Jeana Fabre’a – wybitnego profesora powojennej Sorbony oraz przedwojennego wicedyrektora Instytutu Francuskiego w Warszawie. Zbiór studiów poświęconych francuskiej powieści XVII i XVIII wieku ukazał się pierwotnie z inicjatywy uczniów Fabre’a w trzecią rocznicę jego śmierci i dotąd nie był dostępny w języku polskim. Obecne wydanie, przygotowane przez czołowych polskich specjalistów w zakresie literatury francuskiej XVII i XVIII wieku, zostało poprzedzone wspomnieniami bliskich, przyjaciół i uczniów Profesora oraz opatrzone przypisami przeznaczonymi dla polskiego czytelnika. Książka ukazuje oryginalność myśli uczonego silnie związanego z polskim środowiskiem naukowym i stanowi ważny punkt odniesienia dla badań nad europejską kulturą literacką epoki nowożytnej.

******

Reflections on the Novel: From Madam Lafayette to Marquis de Sade

The publication is a tribute on the 50th anniversary of the death of Jean Fabre – an eminent professor at the post-war Sorbonne and pre-war deputy director of the French Institute in Warsaw. A collection of studies on the 17th and 18th century French novel was originally published at the initiative of Fabre's students on the third anniversary of his death and has not yet been published in Polish. The current edition, prepared by the leading Polish specialists in the 17th and 18th century French novel, is preceded by the memories of the Professor's relatives, friends and students and provided with footnotes intended for Polish readers. The book shows the originality of the thought of the scientist strongly associated with the Polish scientific community and is an important point of reference in research on European literary culture of the modern era.

Keywords: French novel, the Enlightenment, courtly culture, narrator's transformations, philosophical foundations of the novel.

Sam przedmiot publikacji sprawia, że zapoznanie się z tą książką powinno być obowiązkiem każdego badacza literatury i każdego studenta filologii. Bez podstawowej wiedzy o kształtowaniu się powieści francuskiej od końca wieku XVII do końca wieku XVIII nie sposób zrozumieć rozwoju tej formy literackiej w innych krajach, w tym w Polsce, i to nie tylko w wieku XVIII, ale i później. Co prawda obiektem analizy autora stały się tylko niektóre dzieła z tego gatunku, ale dokonany przez niego wybór pokazuje fascynującą panoramę francuskiej prozy fabularnej epoki szeroko rozumianego oświecenia.
Z recenzji prof. dr hab. Anny Grześkowiak-Krwawicz

Jean Fabre to klasyk francuskiego literaturoznawstwa i legenda polsko-francuskiej współpracy na tym polu. Niewielu badaczy w równym stopniu jak profesor Sorbony przyczyniło się do wprowadzenia polskich arcydzieł do francuskiej myśli komparatystycznej i przez długie lata pomagało, jak mogło, w utrzymywaniu relacji – naukowych, instytucjonalnych i przyjacielskich – między polskimi i francuskimi historykami literatury. Niezależnie zaś od tych kwestii jego studia poświęcone literaturze XVII i XVIII stulecia należą do kanonu dwudziestowiecznej humanistyki: pomimo szybko zmieniających się mód i trendów czy też, mówiąc nieco bardziej fachowo, pomimo teoretycznych i metodologicznych zwrotów i przewrotów prace Fabre’a wciąż cytowane są przez kolejne pokolenia badaczy.
Z recenzji dr. hab. Tomasza Swobody, prof. UG

Jean Fabre (1904–1975) – francuski romanista i polonista, historyk literatury i historyk. Uczył się w Albi i Tuluzie, ukończył École normale supérieure w Paryżu. W latach 1928–1939 pracował w Instytucie Francuskim w Warszawie i prowadził wykłady na Uniwersytecie Warszawskim, od 1929 r. jako docent, następnie profesor. Po wybuchu wojny powrócił do Francji, pracował m.in. na Uniwersytecie Strasburskim. Od 1952 r. do przejścia na emeryturę w 1969 r. był profesorem na Sorbonie. Wykładał na uniwersytetach w USA, był członkiem Polskiej Akademii Nauk, doktorem honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Université Libre de Bruxelles. Kawaler Legii Honorowej i Komandor Orderu Polonia Restituta.

Zajmował się przede wszystkim literaturą XVIII wieku. Pozycję w świecie badaczy tego stulecia zawdzięczał pracy Stanislas-Auguste Poniatowski et l'Europe des Lumières: étude de cosmopolitisme (1952) przedstawionej jako doktorat na Sorbonie (wyd. pol. Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł. Studium kosmopolityzmu, Warszawa 2022). Późniejsze studia ugruntowały jego pozycję wnikliwego badacza o rozległych horyzontach i doradcy młodych uczonych. W badaniach odwoływał się często do literatury polskiej, wskazując jej powiązanie ze zjawiskami europejskimi i wprowadzając ją w krąg refleksji uczonych zajmujących się oświeceniem i romantyzmem (Lumières et Romantisme. Énergie et nostalgie de Rousseau à Mickiewicz, 1963, 1980; Od oświecenia do romantyzmu. Studia i szkice z literatury i kultury polskiej, pod red. K. Kasprzyk, 1995). Utrzymywał kontakty z polskimi uczonymi, przyczyniał się w znacznym stopniu do transferu wiedzy między Francją a Polską.