Księga maszyn. Book of the Machines

Księga maszyn przedstawia fantazję literacką dotyczącą rozszerzenia teorii ewolucji na materię nieorganiczną. Tekst wysuwa hipotezę, że maszyny mogą być do pewnego stopnia świadome, a na skutek ich niepohamowanego rozwoju z czasem staną się dominującym gatunkiem na Ziemi. Z początku stworzona jako polemika z myślicielami swojej epoki, Księga maszyn zdobędzie status propozycji nie tyle krytycznej, co właściwie ontologicznej, o tyle dzisiaj dla nas ważnej, że intuicje Butlera pokrywają się z późniejszymi i dotąd aktualnymi rozważaniami świata nauki. Dzieło wiktoriańskiego enfant terrible to ekscentryczny labirynt, przebrnięcie którego będzie wyzwaniem także dla współczesnego czytelnika.

******

The Book of the Machines presents a literary fantasy that extends the theory of evolution to inorganic matter. The text proposes the hypothesis that machines may be to some extent conscious and that, through their unchecked progress, they will eventually become the dominant species on Earth. Initially conceived as a polemic against certain thinkers of its time, The Book of the Machines would come to be regarded not so much a critique, as a properly ontological proposition – one that remains significant today, as Butler’s intuitions align with later and still-resonant scientific reflections. This work of the Victorian enfant terrible is an eccentric labyrinth whose traversal remains a challenge even to the modern reader.

Keywords: Samuel Butler, theory of evolution, consciousness, artificial intelligence, neolamarckism

Samuel Butler (ur. 1835 r., zm. 1902 r.) był angielskim pisarzem i myślicielem, komentatorem naukowym i literackim, a także malarzem oraz tłumaczem, znanym przede wszystkim ze swojej krytyki teorii ewolucji Karola Darwina. Jego wykraczający poza ramy epoki wiktoriańskiej intelekt sprawił, że w 1859 roku wyruszył do Nowej Zelandii, gdzie w celach zarobkowych stał się hodowcą owiec. To właśnie tam zapoznał się z O powstawaniu gatunków Darwina, co skłoniło go do poświęcenia kolejnych dekad próbie stworzenia własnej, zainspirowanej ewolucją, holistycznej teorii życia. Jego najbardziej znane dzieło Erewhon (1872) opisuje utopijną krainę, której szczęście i bezpieczeństwo jest powiązane z rezygnacją z technologii i rozwoju.

Adam Skowroński (ur. 1995 r.) – absolwent komparatystyki literacko-kulturowej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz studiów artes liberales na Uniwersytecie Warszawskim. Doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. Pisze rozprawę o motywie panpsychicznym w literaturze spekulatywnej pod przewodnictwem prof. dr hab. Dominiki Oramus. Jego zainteresowania naukowe dotyczą m.in. literatury światowej, nowych ontologii, wpływu technologii na życie człowieka oraz praktycznych aspektów zastosowania szeroko pojętej sztuki, nauki oraz filozofi i do „łatania” kryzysu wartości społeczeństwa Zachodu.