Język w służbie myśli. Szkice z dziejów polskiego słownictwa

Publikacja dotyczy problemów ogólnych językoznawstwa, udziału języka w życiu psychicznym i umysłowym człowieka, a także dziejów słów będących znakami abstrakcyjnego myślenia. Prace zebrane w niniejszym tomie podporządkowane są wspólnej myśli przewodniej: język stanowi podstawowe narzędzie myślenia i formę pojęciowego opanowywania świata.

Część pierwsza książki – teoretyczna – przedstawia język jako fenomen specyficznie ludzki, ukształtowany w toku rozwoju filogenetycznego człowieka, umożliwiający jego procesy psychiczne (mentalne) oraz komunikowanie się z innymi ludźmi. Ukazuje też najważniejsze operacje myślowe dokonywane w języku: uogólnianie i przeprowadzanie rozumowań.

Część druga książki – szczegółowa – to zbiór kilkunastu minimonografii polskich słów. Przedstawiają one ich rozwój semantyczny, dzieje kształtowania się znaczeń abstrakcyjnych, służących myśleniu: wyrażaniu relacji przyczynowo-skutkowych (powodować, skoro, wbrew), eksplikowaniu pojęć (coś polega na czymś), wyrażaniu postaw nadawcy (należy coś zrobić), lokalizowaniu zdarzeń w czasie, ustalaniu tożsamości i wielu innych.

Książka jest adresowana do wszystkich zainteresowanych problemami ogólnymi językoznawstwa, zwłaszcza udziałem języka w życiu psychicznym i umysłowym człowieka, a także dziejami słów będących znakami abstrakcyjnego myślenia.

******

Language in the Service of Thought. Sketches from the History of Polish Vocabulary

The publication discusses general problems of linguistics, the role of language in psychical and mental life of man and the history of words – signs of abstract thinking. The guiding principle of the works collected in the volume is to consider language as a fundamental tool for thinking and comprehending the world.

Keywords: language, thought, cause and effect relationships, language communication, generalising, reasoning.

Prof. dr hab. Renata Grzegorczykowa – emerytowany profesor zwyczajny Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Jej zainteresowania naukowe dotyczą przede wszystkim słowotwórstwa, semantyki i składni polskiej. Swoją refleksją obejmuje także teoretyczne problemy językoznawstwa. Autorka wielu publikacji, w tym podstawowych podręczników akademickich m.in.: Zarys słowotwórstwa polskiego (wyd. 1: 1972 – wyd. 6: 1984), Czasowniki odimienne we współczesnym języku polskim (1969), Funkcje semantyczne i składniowe polskich przysłówków (1975), Wykłady z polskiej składni (wyd. 1: 1996 – wyd. 5: 2011), Wprowadzenie do semantyki językoznawczej (wyd. 1: 1990 – wyd. 4: 2010), Wstęp do językoznawstwa (PWN 2007), Świat widziany poprzez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej (WUW 2012), Język w służbie myśli. Szkice z dziejów polskiego słownictwa (WUW 2021). Współredagowała również prace zbiorowe, m.in.: Semantyczna struktura słownictwa i wypowiedzi (1997), Studia z semantyki porównawczej: nazwy barw, nazwy wymiarów, predykaty mentalne (t. 1: 2000; t. 2: 2003) oraz Pojęcie. Słowo. Tekst (2008).