Józef Mianowski. Biografia konserwatysty

Historia życia Józefa Mianowskiego (1803-1879), rektora Szkoły Głównej Warszawskiej. Książka powstała dla uczczenia rocznicy 140-lecia istnienia dawnej Kasy Mianowskiego, powstałej w 1881 roku, oraz 30-lecia działalności odrodzonej Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki, która reaktywowana została w 1991 roku.

Józef Mianowski to w dziejach Polski postać wyjątkowa. Nieco zapomniany bohater narodowy, który nigdy nie wojował, nie odniósł ran i nie poległ bohatersko, co więcej kolaborował z zaborcą, a mimo wszystko zapisał się w naszej historii złotymi zgłoskami. Przede wszystkim był praktykującym lekarzem, badaczem, a poza tym wykładowcą medycyny na Uniwersytecie Wileńskim i w wileńskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej, a pod koniec życia współtwórcą i rektorem warszawskiej Szkoły Głównej. Mianowski to jeden z tych, którzy wychowali sławne "pokolenie Szkoły Głównej". To także patron najczcigodniejszej polskiej instytucji wspierającej naukę, Kasy im. Mianowskiego, wokół której skupiały się najważniejsze postacie naszego świata uczonego od schyłku XIX wieku po II wojnę światową.
Dr hab. Jacek Soszyński, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN

Józef Mianowski, lekarz, pierwszy i zarazem ostatni rektor Szkoły Głównej Warszawskiej, jest postacią znaną, choć w dość specyficzny sposób. Stosunkowo mało bowiem wiadomo o nim jako o człowieku, natomiast jego nazwisko funkcjonuje w powszechnej pamięci jako symbol uczelni, która złotymi zgłoskami zapisała się w historii polskiej kultury. O szczególnym fenomenie Szkoły Głównej pisano niejednokrotnie, ale wciąż, jak się wydaje, nie udało się w pełni wyjaśnić przyczyn powstania jej legendy, żywej do dziś. Z pewnością jednym z najważniejszych powodów jest to, że wśród jej absolwentów znalazło się pokaźne grono osób, które nie tylko zajęły eksponowane stanowiska w literaturze, nauce i kulturze polskiej, ale też zadbały o utrwalenie pamięci o swojej Alma Mater, jej profesorach i ich dorobku. Abiturienci Szkoły Głównej zrobili wiele dla zachowania w świadomości społecznej szczególnej roli kulturowej uczelni, która choć istniała zaledwie 7 lat, zdążyła wychować grupę, mianem "pokolenia Szkoły Głównej".
Dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN

Prof. dr hab. Leszek Zasztowt – historyk w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach dziejów Europy Środkowo-Wschodniej i Rosji XVIII-XX wieku, w tym historii nauki i kontaktów naukowych.

Autor monografii: Popularyzacja nauki w Królestwie Polskim 1864-1905 (1989), Kresy 1832-1864. Szkolnictwo na ziemiach litewskich i ruskich dawnej Rzeczypospolitej (1997), Europa Środkowo-Wschodnia a Rosja XIX-XX wieku. W kręgu edukacji i polityki (2007), Melting Puzzle. The Nobility, Society, Education and Scholarly Life in East Central Europe (1800S-1900S) (2018), a także redaktor prac zbiorowych m.in.: East and West. History and Contemporary State of Eastern Studies (2009; z Janem Malickim), Kasa Mianowskiego (2011), Historia nauki polskiej 1945-1989, tom X: części I-III (2015; z Joanną Schiller-Walicką). Współprzewodniczący Komisji Historyków Polski i Rosji (od 2007).

Obecny przewodniczący Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN oraz Prezes Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki (od 2010), a także wiceprezes Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 2020).